Çevresel ürün beyanı (EPD / ÇÜB) için Türkçe rehber

Çevresel ürün beyanı (EPD / ÇÜB) nedir?

Çevresel ürün beyanı (EPD, Türkçe kısaltmasıyla ÇÜB), bir ürünün hammaddeden yaşam sonuna kadar yarattığı çevresel etkileri ISO 14025’e göre sayılarla raporlayan, bağımsız üçüncü tarafça doğrulanmış Tip III çevre beyanıdır. Ürünün “çevre dostu” olduğunu iddia etmez; karbon ayak izi, su ve kaynak kullanımı gibi ölçülmüş verileri karşılaştırılabilir biçimde sunar.

Çerçeve standart 2006’da yayımlanan ISO 14025’tir. Yapı ürünlerinde hesap EN 15804+A2’ye göre yapılır: bu standart yaşam döngüsünü A1’den D’ye 17 modüle ayırır ve küresel ısınma potansiyelinin 4 alt göstergesi dahil 13 çekirdek çevresel etki göstergesi tanımlar. EPD Türkiye üzerinden kaydedilen beyanlar 5 yıl geçerlidir; süre dolduğunda ya da üretim süreci sonuçları belirgin biçimde değiştirdiğinde güncellenir.

EPD bir sertifika değildir: ürünün bir eşiği geçtiğini onaylamaz, doğrulanmış verileri yayımlar. Tanım, içerik ve göstergelerin ayrıntısı için EPD nedir sayfasına bakın.

ÇÜB ne demek, EPD ile aynı şey mi?

ÇÜB, “çevresel ürün beyanı” ifadesinin Türkçe kısaltmasıdır ve EPD (Environmental Product Declaration) ile aynı belgeyi anlatır. Türkçe mevzuat, kamu kurumu yayınları ve ihale şartnamelerinde ÇÜB; program operatörleri, uluslararası veritabanları ve LCA yazılımlarında EPD kısaltması geçer. “ÇÜB belgesi”, “EPD belgesi” ve “EPD sertifikası” da günlük dilde aynı anlamda kullanılır.

Bir alıcı, mimar veya ihale makamı “ÇÜB istiyoruz” dediğinde kastedilen, ISO 14025’e göre bağımsız doğrulanmış ve bir program operatöründe yayımlanmış EPD’dir; ayrı bir Türk belgesi ya da ulusal sertifika söz konusu değildir. Terimin ayrıntısı ÇÜB ne demek bölümünde, EPD ve LCA terimlerinin tamamı sözlükte.

EPD nasıl alınır ve ne kadar sürer?

EPD almak için ürüne uygun ürün kategori kuralı (PCR) seçilir, son 12 aya ait üretim verisi toplanır, yaşam döngüsü analizi (LCA) yapılır, sonuçlar bağımsız doğrulayıcıya onaylatılır ve beyan bir program operatöründe yayımlanır. Verisi hazır ve PCR’si mevcut tek bir ürün için süreç 2–3 ay, çok ürünlü veya çok tesisli projelerde 6 ayı aşabilir.

Süreç altı adımda ilerler ve en çok zaman alan iş genellikle veri toplamadır: enerji ve yakıt faturaları, hammadde satın alma kayıtları, atık beyanları ve ürün reçeteleri aynı 12 aylık döneme göre derlenir. Uygun PCR yoksa yeni PCR geliştirmek takvime aylar ekler; birden fazla tesisin verisi ayrı ayrı toplanıp ortalaması alınır.

Kendi durumunuzu görmek için 8 soruluk, yaklaşık 2 dakikalık hazırlık testini kullanabilir, veri toplama şablonunu aynı sayfadan indirebilirsiniz.

EPD ne kadara mal olur?

EPD maliyeti dört kalemin toplamıdır: LCA/danışmanlık hizmeti, bağımsız doğrulama, program operatörü ücretleri ve ekibinizin veri toplama zamanı. Kamuya açık tek kalem operatör ücretidir: EPD Türkiye’de ilk EPD kaydı €1.000, ikinci ile dördüncü arasındaki her kayıt €500, beşinci ile doksan dokuzuncu arasındaki her kayıt €100’dür.

100. EPD’den sonra birim kayıt ücreti €50’ye iner. Örneğin 10 ürünlük bir portföyün kayıt bedeli €1.000 + 3 × €500 + 6 × €100 = €3.100 olur. Kayıt bedeli 5 yıl geçerli EPD için bir kez alınır; buna ek olarak işletme ölçeğine göre yıllık üyelik ücreti ödenir (ör. 250 ve üzeri çalışanı olan büyük işletmeler için yıllık €3.000). EPD’si olan bir ürün için ISO 14067 uyumlu iklim beyanı kaydı €500’dür.

Danışmanlık ve doğrulama ücretleri bu tabloya dahil değildir; en çok ürün sayısına, tesis sayısına ve veri hazırlığına göre değişir. Teklif karşılaştırma listesi ve süre tahmin aracı EPD maliyeti ve süresi sayfasında.

EPD Türkiye’de zorunlu mu?

Hayır, Türkiye’de bugün üreticilere genel bir EPD zorunluluğu yok. Ancak 20 Şubat 2026 tarihli ve 33174 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle Yapı Malzemeleri Yönetmeliği’nin zorunlu performans kriterlerine çevresel sürdürülebilirlik eklendi; ilgili standartlar revize edildikçe performans beyanlarında çevresel bilgi yer alacak.

AB tarafında takvim daha hızlı ilerliyor. 2024/3110 sayılı Yapı Ürünleri Tüzüğü (CPR) 7 Ocak 2025’te yürürlüğe girdi ve 8 Ocak 2026’dan beri genel olarak uygulanıyor. Karbon ayak izi beyanı öncelikli ürün aileleriyle başlıyor; diğer göstergeler 2030 ve 2032 hedefleriyle genişliyor. Avrupa Komisyonu’na göre bu kurallar, yıllık cirosu €800 milyar olan yaklaşık 430.000 yapı ürünü üreticisini ilgilendiriyor.

Tüzük, ürünün nerede üretildiğine bakmadan AB pazarına arz edilen her ürüne uygulanıyor. Bu yüzden AB’ye yapı malzemesi satan Türk üreticiler karbon ayak izi verisine Türkiye’deki düzenlemeden önce ihtiyaç duyacak. Ayrıntılar mevzuat sayfasında.

Dijital ürün pasaportu (DPP) ve SKDM EPD’yi nasıl etkiler?

Dijital ürün pasaportu ve SKDM, EPD’nin yerine geçmez; ancak üçü de aynı tesis verisine dayanır. 18 Temmuz 2024’te yürürlüğe giren Ekotasarım Tüzüğü (ESPR) pasaportun yasal çerçevesini kurdu. İlk zorunlu pasaport 18 Şubat 2027’de elektrikli araç, hafif taşıt ve 2 kWh üstü endüstriyel bataryalar için başlıyor.

Avrupa Komisyonu’nun 16 Nisan 2025’te kabul ettiği 2025–2030 çalışma planı, demir-çelik, alüminyum, tekstil (özellikle giyim), mobilya, lastik ve yatak olmak üzere 6 öncelikli ürün grubu belirledi ve önceki planda başlayan 16 enerji ile ilgili ürün üzerindeki çalışmayı sürdürüyor. SKDM ise çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre, elektrik ve hidrojen olmak üzere 6 sektörde ithalattaki gömülü emisyonları kapsıyor ve 1 Ocak 2026’dan beri kesin dönemde uygulanıyor.

Enerji, yakıt, hammadde ve proses emisyonu verisini bir kez düzgün kuran üretici bu üç yükümlülüğe daha az eforla hazırlanır. Takvim ve ihracatçı hazırlığı için dijital ürün pasaportu rehberine, araçların farkı için EPD, karbon ayak izi, SKDM ve DPP karşılaştırmasına bakın.

Resmi kurumlar ürün düzeyinde çevresel veri hakkında ne diyor?

Avrupa Komisyonu ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, ürün düzeyinde doğrulanmış çevresel verinin pazara erişimin parçası olduğunu açıkça söylüyor. AB kuralları menşe ülkesine bakmadan uygulandığı için bu açıklamalar Türk ihracatçıyı doğrudan ilgilendiriyor. İngilizce alıntılar Türkçeye çevrilmiştir; özgün metinler kaynak bağlantılarındadır.

“Bu ekotasarım kuralları, menşe ülkesine bakılmaksızın tek pazarımıza arz edilen tüm ürünlere uygulanır ve her birinin Avrupa Birliği’nin iddialı hedeflerini karşılamasını sağlar.”

“These ecodesign rules apply to all products placed on our single market, regardless of their origin-country, ensuring that each of them meets the European Union’s ambitious goals.”

“Net öncelikler belirleyerek ilgili sektörlere hukuki kesinlik ve öngörülebilirlik sağlıyor, inovasyonu teşvik ediyor ve döngüsel ekonomiye geçişi desteklemek için yatırımı yönlendiriyoruz.”

“By setting clear priorities, we are providing legal certainty and predictability for the concerned industries, fostering innovation, and driving investment to support the transition to a circular economy.”

“AB ekotasarım ve enerji etiketlemesi tüketicilere şimdiden 120 milyar avro tasarruf sağladı, enerji tüketimini azalttı ve inovasyonu hızlandırdı.”

“EU ecodesign and energy labelling has already brought €120 billion in savings for consumers, reduced the energy consumption and boosted innovation.”

“Böylece sektörde faaliyet gösteren yükleniciler ve tasarımcılar, malzemelerin çevresel sürdürülebilirlik parametreleri konusunda bilgi sahibi olacak.”

EPD hakkında sık sorulan sorular

Üreticilerin EPD sürecine başlamadan önce en çok sorduğu 6 soru ve kısa cevapları aşağıda. Daha fazlası için sık sorulan sorular sayfasına bakın.